Beylerbeyi Sarayı — Bilet, Saatler ve Görülecekler

Beylerbeyi Sarayı, Anadolu yakasının Osmanlı yazlık sarayıdır ve basit bir numarayla işler: kişisel hissettirecek kadar küçüktür. Üç kat, 24 oda ve altı salon — Dolmabahçe'nin hacminin küçük bir parçası — mermer havuzlu ve fıskiyeli bir merkezi salonun çevresinde dizilir; geniş pencerelerden giren Boğaz esintisiyle serinler. Yukarıda Bakara kristali avizeler asılıdır; ayaklarınızın altında ise dikkat çekici biçimde, Mısır'dan getirtilmiş hasırlar vardır; nemli kışlara ve sıcak yazlara karşı zemini yalıtmak için serilmiş, üzerlerine de Hereke halıları açılmıştır. İmparatorluk burada konforu tören kadar özenle tasarlamıştır ve küçük ayrıntılar — boyalı tavanlardaki deniz ışığı, bizzat padişahın elinden çıkma gemi maketleri — Dolmabahçe'nin tonlarca altınından daha çok çekicilik taşır.

Dışarısı içerisini gölgede bırakabilir. Set bahçeleri Beylerbeyi'nin teraslı yamacıdır — merdiven ve rampalarla bağlanan beş kademe, aralarına serpiştirilmiş manolyalar ve kendi iç fıskiyesi olan bir mermer kasır. Sahil boyunca iki küçük deniz köşkü durur — biri harem, biri selamlık için — hanedana ait mermer plaj kulübeleri gibi. Bizim deneyimimize göre buradaki bahçe saati şehirdeki çoğu saray içini geçer ve tam tepede yükselen köprü manzarayı daha da keskinleştirir.

Peki bütün bunlar kimin içindi? Çoğunlukla konuklar için. Beylerbeyi, imparatorluğun resmî konukevi olarak hizmet etti ve ziyaretçi defteri hanedanlarla doldu: 1869'da Fransa İmparatoriçesi Eugénie, Avusturya-Macaristan'dan Franz Joseph, ardından krallar ve prensler. Örneğin Eugénie, misafir odasının penceresini o kadar sevdi ki Paris'te Tuileries'deki yatak odası için bir kopyasını yaptırdı.

Sultan Abdülaziz sarayı Sarkis Balyan'a ısmarladı — örneğin Dolmabahçe'yi ve Ortaköy Camii'ni yapan aynı Ermeni hanedanından — ve yapı 1865'te yazlık konut ve devlet konukevi olarak tamamlandı. Konum diplomatik bir sahneydi. Gelen devlet erkânı Boğaz'dan gemiyle çıkar ve böylece imparatorluğun konukseverliğiyle önce sudan karşılaşırdı — mermer kapılardan önce mermer basamaklar. Buna göre sarayın en parlak sayfaları konuklarıdır ve mimarisi her zaman yarı sahne tasarımı olmuştur.

Sarayın en hüzünlü sakini en sona kaldı. II. Abdülhamid — imparatorluğun en uzun gölge düşüren padişahı, 1909'da tahttan indirildi — son yıllarını 1912'den itibaren burada gözetim altında geçirdi; çıkamadığı pencerelerden boğazı izleyerek. Şubat 1918'de, imparatorluk kendi son yılına girerken sarayda öldü. Konukevi yaldızlı bir nokta işaretine dönüşmüştü — uzun Osmanlı cümlesinin nihayet bittiği yazlık saray.

Ayrıca I. Mahmud döneminde yapılmış bir tünel bahçe teraslarının altından geçer — üstündeki saraydan daha eskidir ve artık ziyaretin bir parçasıdır. Bu arada bahçelerin kendisi de mermerden eskidir: set teraslar II. Mahmud dönemine uzanır, saray yükselirken yeniden düzenlenmiştir. Kısacası Beylerbeyi üç padişahın projesini tek bir yamaçta katmanlar ve bunu hafiflikle taşır.

Mermerden önce ahşap vardı. II. Mahmud döneminden kalma ahşap saray yandı; Sultan Abdülaziz bugünkü sarayı ve ek binalarını 1863–1865 yıllarında yaptırdı. Arazide ayakta kalan en eski yapı, II. Mahmud'un 1829–1832'de yaptırdığı, içinde havuzu ve fıskiyesi olan av köşkü Mermer Köşk'tür. Bahçeler bugün hâlâ yaklaşık 70 dönüm, kabaca yedi hektar alan kaplar. Ana bahçedeki manolyalar ve kestaneler, Harem'in ıhlamurları ve setlerdeki erguvanlar II. Abdülhamid döneminden kalmadır.