Topkapı Sarayı — Bilet, Saatler ve Görülecekler

Saray, her biri diğerinden daha mahrem dört avlu hâlinde açılır. Birincisi Aya İrini'yi barındıran halka açık bir parktır. İkincisi imparatorluğun yönetim yaptığı yerdi; Divan-ı Hümayun ve saray mutfakları buradaydı. Üçüncüsü padişahın iç sarayına ve Enderun mektebine aitti; dördüncüsü ise buna karşılık baştan aşağı köşkler ve Boğaz manzarasıdır. Sonuç olarak Topkapı'da yürümek, Osmanlı iktidarının içine doğru kapı kapı yürümek, çok az tebaanın gördüğü odalara doğru ilerlemektir.

Harem, sarayın içindeki saraydır — padişah ailesinin, valide sultan tarafından yönetilen özel dünyası; dünyanın en iyi İznik çinileriyle kaplı. Yaklaşık 300 oda barındırır, ancak ziyaret güzergâhı bunların yalnızca en iyilerini gösterir. Bizim deneyimimize göre insanların hatırladığı Topkapı yarısı burasıdır ve koridorlar gruplarla sıkışmadan önce erken gitmeyi ödüllendirir. Hazine dairesi kendi gösterisiyle cevap verir: Topkapı Hançeri ve Kaşıkçı Elması — 49 küçük pırlantayla çevrelenmiş 86 karatlık bir taş. Yakınında Mukaddes Emanetler Dairesi, İslam dünyasının saygı duyduğu eşyaları kesintisiz Kur'an tilavetinin sesi eşliğinde sergiler — dikkat çekicidir ki bu gelenek burada on altıncı yüzyıldan beri sürdürülüyor.

İki küçük durak da sapmayı hak ediyor. Örneğin dördüncü avludaki Bağdat ve Revan köşkleri, seferleri kutlamak için yapılmış mücevher kutusu gibi köşklerdir ve sarayın en iyi teras manzarasına sahiptir. Yaldızlı kubbeleri ve çinili revakları, imparatorluğu iş başında değil eğlenirken gösterir. Bu arada bir zamanlar günde binlerce kişiyi doyuran mutfaklar, dünyanın büyük Çin porseleni koleksiyonlarından birini sergiliyor: altı yüzyıllık imparatorluk iştahıyla toplanmış 10.000'den fazla parça. Selâdon takımlarına bakın: saray onları zehri açığa çıkardıklarına inandığı için değerli sayardı.

II. Mehmed sarayı, Konstantinopolis'i fethinden altı yıl sonra, 1459'da başlattı; manzarası ve sembolizmi için eski Bizans akropolünü seçti. Ad sonradan geldi — Topkapı, yani "top kapısı", aşağıdaki deniz surlarındaki bir sahil kapısından ödünç alındı. Yaklaşık dört yüzyıl boyunca imparatorluğun merkezi olarak hizmet etti: padişahlar burada tahta çıktı, elçiler burada küçük düştü ve imparatorluğun emirleri ikinci avludan çıktı. Dolayısıyla imparatorlukta hiçbir adres bundan daha ağır basmadı. Özellikle belirtmek gerekir ki burası hiçbir zaman tek bir bina olmadı. En parlak döneminde surlarla çevrili külliye yaklaşık 350.000 metrekareyi kaplıyordu. İçeride, içoğlanlardan aşçılara, hanedan ailesine kadar 4.000 kadar insan yaşıyordu.

Sarayın siyasi hayatı 1856'da, Sultan Abdülmecid I sarayı akıntı aşağıdaki Avrupa üslubundaki Dolmabahçe Sarayı'na taşıdığında sona erdi. Topkapı ise emanetleri ve hatıraları korudu. Odalar siyasetten boşaldı. Ziyaretçiler daha sonra geldi ve o günden beri hiç durmadılar. Sonra, 3 Nisan 1924'te genç Cumhuriyet burayı ilk müzesine dönüştürdü. Britannica'ya ve sarayın kendi kayıtlarına göre bu, Cumhuriyet'in imparatorluk geçmişini silmek yerine saklama yönündeki ilk eylemlerinden biri oldu. Tarihi Yarımada'nın geri kalanıyla birlikte 1985'ten beri UNESCO Dünya Mirası listesinde.

Kaşıkçı Elması sarayın en sevilen efsanesini taşır: bir balıkçının taşı bir çöp yığınında bulduğu ve üç tahta kaşık karşılığında bir kaşıkçıya verdiği söylenir. Tarihçiler kaşlarını kaldırıyor; ad yine de yerleşti — ve 86 karatlık sonuç hikâyeyi gölgede bırakıyor.

Kısacası Topkapı, Osmanlı İmparatorluğu'nun kalbini sakladığı yerdir. Avizeler Dolmabahçe'ye gitti; bu tepe emanetleri, arşivleri — yaklaşık 300.000 belge — ve hayaletleri tuttu.