Dolmabahçe Sarayı — Bilet, Saatler ve Görülecekler

İç mekân insanı ezmek için tasarlanmış ve bunu başarıyor. Kristal Merdiven girişin büyük gövde gösterisidir — Baccarat kristalinden korkuluklar bir çatı feneri altında yükselir. Tavanlar, kayıtlara göre 14 ton varak altın taşır; yaldızlı oda yaldızlı odayı izler. Ayrıca Muayede Salonu'nda tepede 750 lambalı 4,5 tonluk bir avize asılıdır. Fazla mı? Mesele tam da bu — imparatorluk bu odaları, kristal ve altınla, kendisinden şüphe etmeye başlamış bir kıtada hâlâ önemli olduğunu savunmak için yaptırdı. Dikkat çekici biçimde, büyük avizeyi Kraliçe Victoria'nın hediye ettiği yolundaki ünlü hikâye bir efsanedir. Arşivlerde bulunan makbuzlar padişahın bedelini tam olarak ödediğini gösteriyor — açıkçası, bedava hediyeden daha iyi bir hikâye.

Ziyaret iki ayrı ruh haline bölünür. Selamlık devlet kanadıdır — kabul salonlarının vitrini, merdiven ve Muayede Salonu'nun kanyon gibi hacmi. Harem ise buna karşılık aile kanadıdır: daha sessiz, daha insani ve sarayın en çok ziyaret edilen küçük odasının bulunduğu yer. 71 numaralı odada, mütevazı bir yatakta, Atatürk 10 Kasım 1938'de dokuzu beş geçe vefat etti. O odadaki saat hâlâ 9:05'i gösterir — sarayda durdurulmuş tek saat; geri kalanı artık gerçek saati gösteriyor. Bizim deneyimimize göre burası, hangi dille gelirse gelsin her grubun sustuğu tek duraktır. Odaya bir dakikasını verin; saray kapının önünde bekleyebilir.

Sarayın tuhaflığına örnek: kendi çağı için şaşırtıcı derecede moderndi. Baştan itibaren havagazı aydınlatması, İngiliz tesisatı, sonra elektrik, merkezi ısıtma ve bir asansör — imparatorluğun son evi aynı zamanda en çağdaşıydı. Bu arada kombine bilet Resim Müzesi kanadını da ekliyor — imparatorluk dönemi tabloları için fazladan otuz dakikaya değer ve genelde tüm külliyenin en sessiz odalarıdır.

1840'lara gelindiğinde Topkapı, modernleşen imparatorluk için utanç kaynağıydı. Buharlı gemi satın alan bir devlet için ortaçağ sarayıydı. Sultan Abdülmecid I bir Avrupa cevabı emretti. Sarayın Ermeni mimar hanedanı Balyan ailesi — başta Garabet ve oğlu Nigoğayos — bunu 1843 ile 1856 arasında teslim etti. Saray taşındı ve Topkapı'nın dört yüzyıllık hizmeti bir gecede sona erdi. Dolayısıyla Dolmabahçe, imparatorluğun son perdesinin adresi oldu. Monarşinin kendisi 1924'te çıkış yapmadan önce burada altı padişah yaşadı.

Adı "doldurulmuş bahçe" demektir ve bu birebir doğrudur. Saray, Boğaz'dan kazanılmış toprağın üzerinde, doldurulmuş bir koyun üstüne kurulmuş bir hasbahçede durur — denizin bahçe kapısında başlamasının sebebi budur. Resmî olarak Türkiye'nin en büyük sarayıdır; 14.595 metrekare yapı alanına sahiptir. Cephesi su boyunca yaklaşık 600 metre uzanır.

Cumhuriyet, saraya en çok hatırlanan bölümünü kazandırdı. Atatürk Dolmabahçe'yi İstanbul konutu ve çalışma yeri olarak kullandı ve 1938'de burada, bugün anıt olarak korunan küçük Harem odasında vefat etti. Örneğin dışarıdaki bayraklar her 10 Kasım'da hâlâ yarıya iner ve 71 numaralı odanın önündeki kuyruk kapıya yaklaştıkça sessizleşir. Sonrasında saray millete geçti ve bugün Milli Saraylar İdaresi burayı müze olarak işletiyor. Dışarıdaki saat kulesi — 27 metre, 1890'larda bir başka Balyan tarafından yapıldı — kapıyı hâlâ bekliyor.