Ortaköy Camii — Ziyaret Rehberi, Saatler ve Manzara

İçeri adım atın ve sürpriz iner: bu, cami planı giymiş saray mimarisidir. Balyan ailesi — kıyının yukarısında Dolmabahçe'yi kuran aynı saray mimarları — küçük harimi kocaman pencerelerden ışıkla doldurdu. Sonuçta Boğaz'ın kendisi dekor olur. Pembe mozaik sütunlar, mermer bir mihrap ve kristal bir avize gerisini tamamlar. Eski selatin camilerinin mum ışığındaki sessizliğinin aksine Ortaköy, kıbleye dönmüş bir balo salonu gibi hissettirir. Peki neden şehirdeki diğer bütün camilerden bu kadar farklı geliyor? Çünkü ikisini de aynı eller çizdi: bu, ruhu ve üslubuyla Dolmabahçe'nin şapelidir; insan ölçeğine indirilmiş ve suyun üstüne itilmiştir.

Hat madalyonlarına yukarı bakın, çünkü binanın en güzel sırrını onlar saklıyor. Camiyi yaptıran Sultan Abdülmecid'in kendisi eğitimli bir hattattı — ve içerideki levhalar aslında onun kendi elinden. Aynı şekilde bütün zevk de onun: bu bir komisyonun değil, kişisel bir projeydi. Dünyanın hiçbir yerinde çok az hükümdar kendi anıtını bizzat bezedi; dikkat çekici biçimde bu hükümdar kendininkini mürekkeple imzaladı. Görevliden tuğra levhalarını göstermesini isteyin — çoğu ziyaretçi kimin elini tuttuğunu bilmeden onları fotoğraflıyor.

Bir de meydan var. Kumpir Ortaköy'ün ünlü fırın patatesidir — ortadan yarılır, tereyağı ve peynirle ezilir, bir düzine malzemeden oluşan tezgâhtan doldurulur — ve meydanı çevreleyen tezgâhlar onu başlı başına bir yemek hac yolculuğuna çevirdi. Hangi malzemeler? Herkes tartışır; kimse aç kalkmaz. Tezgâhlar birbirinin aynı görünür ve yerliler yine de kendi tezgâhlarına yemin eder — kuyruk uzunluğuna göre seçin, yanılmazsınız. Bizim deneyimimize göre doğru sıra şu: önce cami, sonra kumpir, üçüncü olarak kıyı korkuluğu, köprü fotoğrafı da ışık ne zaman derse. Ekibimiz bütün ritüeli — iç mekân, patates, fotoğraflar — keyifli doksan dakika olarak ölçtü.

Tam adı Büyük Mecidiye Camii — Abdülmecid'in büyük camisi. 1850'lerin ortasında, yaklaşık 1854-56'da tamamlanarak yükseldi; örneğin Dolmabahçe Sarayı'nı da üreten aynı imparatorluk yapı patlamasının içinde. Kesin yıl tarihçiler arasında gerçekten tartışmalıdır ki bu, törene bu kadar rahat yaklaşan bir binaya yakışıyor. Mimarlar Garabet Balyan ve oğlu Nigoğayos'tu; imparatorluğun en Avrupalı on yılına en Avrupalı camisini verdiler: Neo-Barok kıvrımlar, devasa pencereler ve bir kıyı sahnesi. Buna göre cami en iyi denizden okunur — geçen teknelerden görülmek için tasarlandı ve her Boğaz turu bugün hâlâ ona yavaş bir geçişle hakkını veriyor.

Alanın ilk perdesi daha sertti. 1720 tarihli daha eski bir cami, 1731 Patrona Halil ayaklanması onu yıkana dek burada duruyordu. Sultanın bir yüzyıldan fazla sonraki yerine koyduğu yapı, bir mahalle camisini Boğaz simgesine yükseltti ve kıyıya onu tanımlayan siluetini verdi. Ardından 15 Temmuz Şehitler Köprüsü 1973'te tam arkasında yükseldi — ve İstanbul'un en çok fotoğraflanan karşıtlığını kazara kurdu: 1850'lerin dantelasına karşı 1970'lerin çeliği.

Zaman ve tuzlu hava kıyı mermerine ağır gelir. Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün kapsamlı restorasyonu 2011'den 2014'e sürdü ve cami Haziran 2014'te bugünkü parlak beyaz haliyle yeniden açıldı. Dolayısıyla bugün fotoğrafladığınız şey hem sadık hem taze — binanın aynı iskele üzerindeki üçüncü hayatı.

Çevresindeki mahalle kendi katmanlı hikâyesini korudu. Ortaköy — “orta köy” — yüzyıllar boyunca Boğaz'ın ünlü karma semtlerinden biriydi; cami, kilise ve sinagog hâlâ birbirinden birkaç yüz metre ötede duruyor. Örneğin iki sokak içeri yürüyün, dakikalar içinde Etz Ahayim Sinagogu'nun ve Ayios Fokas Rum Ortodoks Kilisesi'nin yanından geçersiniz. Meydanın kozmopolit yemek sahnesi turistik bir icat değil; köyün en eski alışkanlığının yeni önlük giymiş hali.