Süleymaniye Camii — Ziyaret Rehberi, Saatler ve Manzara

İçeri girin, ilk izlenim ışıktır. Bu mekân neden Sultanahmet'inkinden bu kadar farklı hissettirir? Kubbe salonun üzerinde 53 metre yükselir; 26,5 metrelik açıklığı tam olarak yüksekliğinin yarısıdır — Sinan geometrisinin okunabilir olmasını severdi. Örneğin orta kapıda durun, bütün salon iç içe geçmiş yarım kubbelere çözülür; her biri bir öncekini taşır. Sıra sıra kemerli pencere solgun taşa gün ışığı döker ve büyük avize halkası halının üzerinde alçakta süzülür. Sultanahmet'in yoğun çiniciliğinin aksine Süleymaniye oranla ikna eder. Pek çok ziyaretçi burayı daha etkileyici bulur, tam da hiçbir şeyi bağırmadığı için.

Yapı zekâsını iyi saklar. İs odası ana girişin üzerindeki kurum odasıdır: Sinan, 275 kandilin dumanını tek bir hücreye çeken hava kanalları kurdu; orada toplanan is hattatın mürekkebine dönüştürülüyordu — 16. yüzyıldan bir geri dönüşüm sistemi, kaynağı Diyanet'in kendi araştırması (Osmanlı sürdürülebilirliği üzerine 2020'lerdeki inceleme). Aynı şekilde, geleneğe göre örümcekleri avizelerden uzak tutmak için kandiller arasına devekuşu yumurtaları asılırdı. Bizim deneyimimize göre bunları gösteren rehberler insanların mekânı görme biçimini değiştirir: yalnızca bir anıt değil, çalışan bir makine.

Dışarıda gerisini teras yapar. Kuzeydoğudaki avlu kenarı doğrudan Haliç'e bakar — vapurlar, köprüler, karşıda Galata Kulesi — ve caminin açık olduğu her saatte hiçbir şeye mal olmaz. Dikkat çekici biçimde ikindi sonrası bütün manzarayı yaldızlar. Ekibimiz Kapalıçarşı'nın Örücüler kapısından yürüyüşü on bir dakika ölçtü ve manzara tırmanışın her adımını öder. Yazın yanınıza su alın; tepe dürüst bir emektir.

İmparatorluğun en büyük padişahı ile en büyük mimarı bunu birlikte yaptı. Kanuni Sultan Süleyman külliyeyi Osmanlı gücünün zirvesinde emretti. Mimar Sinan — o sırada altmışlarındaydı — yapıyı 1550 ile 1557 arasında, bütün şehrin görebileceği Üçüncü Tepe'ye teslim etti. Ayrıca konum suyun ötesine bir mesaj veriyordu: tepe doğrudan Galata'nın kulesine cevap verir. İkilinin nasıl düşündüğüne bir örnek: cami yalnızca merkezi parçaydı. Çevresinde tam bir külliye yükseldi — dört medrese, bir tıp mektebi, bir darüşşifa, bir imaret, bir kervansaray, bir hamam ve kiralarıyla hepsinin masrafını karşılayan dükkânlar. Dolayısıyla cami hiçbir zaman sadakaya bağlı kalmadı; Sinan'ın kurumlarının genellikle yaptığı gibi kendi ekonomisiyle işledi. Hamam, dikkat çekici biçimde, bugün hâlâ çalışıyor.

Sinan'ın kendi ömrünün eserlerini sıraladığı söylenir: Şehzade Camii çıraklık, Süleymaniye kalfalık, Edirne'deki Selimiye ise ustalık eseriydi. Bu söz biyografi yazarının geleneğiyle bize ulaşır. Gün batımında terastan bakıldığında "kalfalık" etiketi, mimarlıktaki en zarif küçümseme olarak okunur.

Kıble duvarının arkasındaki bahçede Süleyman ile Hürrem Sultan'ın — Roxelana'nın — ayrı sekizgen türbeleri durur; ziyarete açık ve ücretsizdir, genellikle ikindi sonuna kadar. Bu arada kuzeydoğu köşesinin hemen dışında, sokak kavşağında Sinan kendini özellikle mütevazı bir türbeye gömdü. Silüetin mimarı, silüetin en küçük anıtında uyuyor.

Yapı yardım görerek iyi yaşlandı. 2007 ile 2010 arasındaki büyük restorasyon çimento dönemi hatalarını söktü ve gizli çini panolarını ortaya çıkardı; sonuç olarak cami bugün tamamen açık, plan yapılacak güncel bir çalışma yok.