Pałac Beylerbeyi — bilety, godziny i co zobaczyć

Pałac Beylerbeyi to osmański pałac letni azjatyckiego brzegu i działa na prostej sztuczce: jest na tyle mały, że sprawia wrażenie osobistego. Trzy kondygnacje, 24 pokoje i sześć sal — ułamek masy Dolmabahçe — rozmieszczone wokół centralnej sali z marmurową sadzawką i fontanną, chłodzonej bryzą Bosforu przez ogromne okna. U góry wiszą kryształowe żyrandole Baccarat; pod stopami zaś, co godne uwagi, leżą maty z trzciny sprowadzone z Egiptu, ułożone dla izolacji podłóg od wilgotnych zim i upalnych lat, a na nich rozwinięte dywany z Hereke. Imperium zaprojektowało tu wygodę równie starannie jak ceremoniał, a drobne szczegóły — morskie światło na malowanych sufitach, modele statków wykonane własnoręcznie przez sułtana — mają więcej uroku niż tony złota w Dolmabahçe.

To, co na zewnątrz, może przyćmić wnętrze. Tarasowe ogrody tworzą zbocze Beylerbeyi — pięć poziomów połączonych schodami i pochylniami, usianych magnoliami, z marmurowym kioskiem mającym własną fontannę. Wzdłuż brzegu stoją dwa małe pawilony kąpielowe — jeden dla haremu, drugi dla selamliku — niczym marmurowe domki plażowe dla rodziny panującej. Z naszego doświadczenia godzina w ogrodzie bije tu większość pałacowych wnętrz w mieście, a most wznoszący się dokładnie nad głową tylko wyostrza scenę.

Dla kogo więc to wszystko? Głównie dla gości. Beylerbeyi służył jako oficjalna rezydencja gościnna imperium, a księga gości brzmiała po królewsku: cesarzowa Eugenia z Francji w 1869 roku, Franciszek Józef z Austro-Węgier, po nich królowie i książęta. Na przykład Eugenii tak spodobało się okno jej pokoju gościnnego, że kazała wykonać jego kopię do swojej sypialni w Tuileries w Paryżu.

Sułtan Abdülaziz zamówił pałac u Sarkisa Balyana — z tej samej ormiańskiej dynastii, która zbudowała choćby Dolmabahçe i meczet w Ortaköy — a ukończono go w 1865 roku jako letnią rezydencję i państwową rezydencję gościnną. Lokalizacja była teatrem dyplomatycznym. Przybywający dostojnicy płynęli w górę Bosforu i w konsekwencji spotykali gościnność imperium najpierw od strony wody — marmurowe stopnie przed marmurowymi drzwiami. W związku z tym największe chwile pałacu to jego goście, a jego architektura zawsze była po części scenografią.

Najsmutniejszy mieszkaniec pałacu przybył ostatni. Abdülhamid II — sułtan o najdłuższym cieniu, zdetronizowany w 1909 roku — spędził tu ostatnie lata w odosobnieniu od 1912 roku, patrząc na cieśninę przez okna, których nie mógł opuścić. Zmarł w pałacu w lutym 1918 roku, gdy samo imperium wchodziło w swój ostatni rok. Rezydencja gościnna stała się złoconą kropką — letnim pałacem, w którym długie zdanie osmańskie wreszcie się skończyło.

Dodatkowo tunel zbudowany za Mahmuda I biegnie pod ogrodowymi tarasami — starszy niż pałac nad nim, a dziś część zwiedzania. Tymczasem same ogrody wyprzedzają marmur: tarasy sięgają epoki Mahmuda II i zostały przekomponowane, gdy wznosił się pałac. Krótko mówiąc, Beylerbeyi nakłada projekty trzech sułtanów na jedno zbocze i nosi je lekko.