Wyspy Książęce, Stambuł — promy, wyspy i wycieczki jednodniowe

Wyspy Książęce to dziewięć wysp stambulskiej dzielnicy Adalar, z których cztery — Büyükada, Heybeliada, Burgazada i Kınalıada — obsługują regularne promy. Samochody tu nie jeżdżą. Dorożki konne, które kiedyś jeździły, wycofano w styczniu 2020 roku; dziś poruszasz się rowerem, pieszo albo małym elektrycznym minibusem. W rezultacie na większości ulic najgłośniejszym dźwiękiem jest rowerowy dzwonek.

Którą więc wyspę wybrać? To pytanie stanowi większość planowania, a szczera odpowiedź zależy od twojego tempa. Wyspy są najstarszą klapą bezpieczeństwa Stambułu. Latem na przykład dzielnica puchnie z jednej z najmniejszych populacji miasta — około 16 300 osób (TÜİK, 2023) — do wielokrotności tej liczby, gdy promy wysypują jednodniowych gości na nabrzeża. Warto zauważyć, że jeden dzień porządnie obejmuje jedną wyspę, na siłę dwie. Nikt nie robi wszystkich czterech w jeden dzień i ty też nie próbuj.

Büyükada

Büyükada to największa wyspa i ta, którą wybiera większość przyjezdnych za pierwszym razem. Klasyczna trasa prowadzi z placu z wieżą zegarową w górę do Aya Yorgi, greckiej prawosławnej cerkwi klasztornej na szczycie o wysokości 202 metrów. Z naszego doświadczenia spacer zajmuje około godziny w spokojnym tempie. Widok na Marmara ze szczytu kończy każdy spór o to, czy było warto. Dwa razy w roku, 23 kwietnia i 24 września, tysiące pielgrzymów — w większości muzułmanów — wspina się tą samą ścieżką w ciszy, wielu rozwija po drodze nitkę. Na przykład najdziwniejszy rozdział wyspy: Lew Trocki spędził tu lata wygnania, od 1929 do 1933 roku, pisząc w wynajętej rezydencji nad morzem. Z powrotem na poziomie morza wypożycz rower przy przystani i zarezerwuj bilet na łódź na Büyükadę, jeśli chcesz przeprawę z komentarzem.

Heybeliada

Heybeliada to druga co do wielkości wyspa i spokojniejsza przeciwwaga. Sosnowy las pokrywa jej większość, zatoczki do pływania są cichsze, a nabrzeże jest raczej pracującą dzielnicą niż promenadą. W przeciwieństwie do Büyükady nikt tu nie gra dla zwiedzających. Na wzgórzu stoi seminarium w Halki, grecka prawosławna szkoła teologiczna zamknięta od 1971 roku; w 2026 roku Turcja ogłosiła plany jej ponownego otwarcia, co w chwili pisania jeszcze nie nastąpiło. Wyspa niesie też przeszłość marynarską — jej historyczna szkoła morska zamknęła się w 2016 roku. Weź bilet na łódź na Heybeliadę dla wersji na własną rękę.

Burgazada

Burgazada to mała wyspa, którą zawłaszczyli pisarze. Sait Faik, wielki turecki nowelista, mieszkał tu i pisał; jego dom jest dziś bezpłatnym muzeum prowadzonym przez fundację, której go zapisał. Tymczasem miejscowi ruszają na Kalpazankayę na zachodnim brzegu, wyspiarski punkt zachodu słońca, gdzie skały spotykają wodę, a wieczorne łodzie przepływają obok. Jeśli chcesz wyspę prawie bez tłumów, to właśnie ta.

Kınalıada

Kınalıada to wyspa najbliższa miastu, co czyni ją najszybszą ucieczką do kąpieli na mapie. Warto zauważyć, że nazwa oznacza «wyspę henny», od czerwonawych, podbarwionych żelazem zboczy zwróconych ku morzu. W czasach bizantyjskich była wyspą wygnania pierwszego wyboru — zdetronizowany cesarz Roman IV Diogenes zakończył tu swoje dni w 1072 roku. Krótko mówiąc: najmniej zabytków, najszybsza przeprawa, najlepszy stosunek wody do wysiłku.

Nazwa jest bizantyjska i nie jest komplementem. Przez stulecia cesarstwo używało tych wysp jako aksamitnego więzienia: zdetronizowanych książąt, niewygodnych członków dworu i od czasu do czasu cesarzową odsyłano do wyspiarskich klasztorów, dość blisko, by patrzeć na stolicę, i dość daleko, by nigdy jej nie dotknąć. Najpierw przyszły klasztory, potem podążyli za nimi wygnańcy. Innymi słowy, «książęta» z nazwy nie spędzali tu lata z wyboru. W konsekwencji wyspy weszły do historii jako miejsce, dokąd cię wysyłano, a nie miejsce, dokąd się jechało.

Drugi akt wysp zaczął się w 1846 roku, kiedy parowce połączyły je z miastem. W ciągu jednego pokolenia stały się letniskiem greckiej, żydowskiej i ormiańskiej burżuazji Stambułu, która zbudowała drewniane rezydencje wciąż obrzeżające uliczki. Podobnie przyszły hotele, sosnowe promenady i letni sezon towarzyski, z którego wyspy słynęły. Ta warstwowa przeszłość jest dziś fakturą wyspy: dzwony klasztorne u góry, secesyjna stolarka na dole, a pomiędzy nimi syreny promów.

Najsłynniejszy wygnaniec wysp przybył późno. Po przegranej walce o władzę ze Stalinem Lew Trocki mieszkał na Büyükadzie od 1929 do 1933 roku. Według Britanniki to właśnie tu napisał swoją autobiografię i znaczną część Historii rewolucji rosyjskiej, z łodziami rybackimi Marmary za oknem.

Właśnie dlatego, że nic nie zastąpiło tamtej epoki — żadnych mostów, żadnych samochodów, żadnych wież — wyspy pozostały jej muzeum. Ten przypadek geografii jest tym, co odwiedzasz.